จุดกำเนิดของถาวรวัตถุแห่งกาลเวลา

หากย้อนกลับไปเมื่อปี พ.ศ. 2530 ในการประชุมสภามหาวิทยาลัยรามคำแหง ครั้งที่ 4/2530 เมื่อวันที่ 11 เมษายน 2530 ที่ประชุมได้มีมติเห็นชอบตามข้อเสนอของมหาวิทยาลัยในการจัดสร้าง “หอนาฬิกา 15 ปี” เพื่อเป็นถาวรวัตถุที่ระลึกในโอกาสครบรอบ 15 ปีแห่งการสถาปนามหาวิทยาลัยรามคำแหง และเพื่อเป็นอนุสรณ์สถานสำคัญอีกแห่งหนึ่งของมหาวิทยาลัยโครงการก่อสร้างดังกล่าวมีการประมาณการค่าใช้จ่ายเบื้องต้นทั้งสิ้น 443,475 บาท โดยแบ่งเป็นค่าฐานและตัวหอนาฬิกา และค่าตัวเรือนนาฬิกา ที่มาของงบประมาณในการก่อสร้างที่สำคัญมาจากการบริจาคของศิษย์เก่าทั่วประเทศในการจัดงาน “15 ปีรามคำแหง” เมื่อปี 2529 ซึ่งนับเป็นจุดเริ่มต้นของถาวรวัตถุที่ต่อมาจะกลายเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยรามคำแหง

ภายหลังจากได้รับความเห็นชอบ จึงได้มีการกำหนดพื้นที่บริเวณด้านหน้าทางเข้ามหาวิทยาลัยให้เป็นที่ตั้งของหอนาฬิกา โดยออกแบบให้มีลักษณะคล้ายหลักศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราช เพื่อสะท้อนถึงอัตลักษณ์และรากฐานทางประวัติศาสตร์ของสถาบัน มีความสูง 25 เมตร และกว้าง 240 ตารางเมตร ตัวอาคารก่อสร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก โดยห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล (ห.ส.น.) ไพศาลศิลป์ เป็นผู้รับเหมาก่อสร้างตามแบบของกรมโยธาธิการ ซึ่งทำหน้าที่ออกแบบและควบคุมงานก่อสร้าง

เมื่อหอนาฬิกากลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน

เมื่อการก่อสร้างแล้วเสร็จในวันที่ 27 สิงหาคม 2536 หอนาฬิกาได้กลายเป็นองค์ประกอบสำคัญของพื้นที่ด้านหน้ามหาวิทยาลัย และค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของผู้คนโดยไม่รู้ตัว ตลอดระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมาพื้นที่บริเวณด้านหน้ามหาวิทยาลัยที่มีหอนาฬิกาตั้งอยู่กลายเป็นจุดสัญจรสำคัญของนักศึกษา บุคลากร และประชาชนทั่วไป เป็นทั้งจุดนัดพบ และพื้นที่ที่ผู้คนใช้ผ่านเข้าออกในแต่ละวัน จนหอนาฬิกาได้กลายเป็นภาพคุ้นตาที่ผูกพันอยู่กับวิถีชีวิตของชาวรามคำแหงในแต่ละยุคสมัย

นอกจากนี้หอนาฬิกายังเป็นฉากหลังของความทรงจำในโอกาสสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นภาพถ่ายของนักศึกษาที่สำเร็จการศึกษา การนัดพบของเพื่อนฝูง หรือภาพจำของผู้ที่เคยใช้ชีวิตในรั้วมหาวิทยาลัยในช่วงเวลาต่าง ๆ และในช่วงหนึ่งที่หอนาฬิกายังตั้งอยู่ท่ามกลางพื้นที่ด้านหน้ามหาวิทยาลัยที่เป็นศูนย์กลางของการเดินทาง ทั้งรถโดยสารประจำทาง รถตู้สาธารณะ และการสัญจรไปยังวิทยาเขตบางนา ทำให้สถานที่แห่งนี้เป็นมากกว่าจุดบอกเวลา แต่เป็นหนึ่งในจุดหมายของชีวิตประจำวันของผู้คนที่ผ่านเข้าออกมหาวิทยาลัยอยู่เสมอ

“หอนาฬิกาไม่ได้เป็นเพียงจุดบอกเวลา แต่เป็นหนึ่งในจุดหมายของชีวิตประจำวัน และเป็นฉากหลังของความทรงจำในโอกาสสำคัญ”

กาลเวลา เมือง และการหายไปชั่วคราว

กาลเวลานำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลง และหอนาฬิกามหาวิทยาลัยรามคำแหงก็ไม่อาจหลีกพ้นจากบริบทของเมืองที่กำลังพัฒนา...

ในปี พ.ศ. 2560 หอนาฬิกาได้ถูกรื้อถอนและย้ายออกจากตำแหน่งเดิมเป็นการชั่วคราว เพื่อเปิดพื้นที่สำหรับการก่อสร้างสถานีรถไฟฟ้าสายสีส้มฝั่งตะวันออก บริเวณด้านหน้ามหาวิทยาลัย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาระบบขนส่งมวลชนของกรุงเทพมหานคร แม้การดำเนินงานดังกล่าวจะเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของเมือง แต่สำหรับชาวรามคำแหงจำนวนไม่น้อย การหายไปของหอนาฬิกาจากตำแหน่งเดิม ไม่ได้เป็นเพียงการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้าง หากยังหมายถึงการหายไปชั่วคราวของสัญลักษณ์ที่เคยอยู่คู่กับมหาวิทยาลัยและความทรงจำของผู้คนมาอย่างยาวนาน

ในช่วงเวลาดังกล่าว มหาวิทยาลัยได้ดำเนินการประสานงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) และบริษัท ช. การช่าง จำกัด (มหาชน) ดำเนินการเรื่องต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อดำเนินการรื้อถอน การจัดการพื้นที่ และการปรับภูมิทัศน์ภายหลังการก่อสร้างแล้วเสร็จ

การกลับคืนมาของสัญลักษณ์ ไม่ใช่แค่ติดตั้งใหม่

ภายหลังจากการดำเนินงานก่อสร้างและปรับพื้นที่ในระยะเวลากว่า 5 ปี หอนาฬิกามหาวิทยาลัยรามคำแหงได้กลับมาตั้งอยู่ ณ ตำแหน่งเดิมอีกครั้งพร้อมกับการติดตั้งและทดสอบใช้งาน ก่อนจะกลับมาทำหน้าที่เป็นองค์ประกอบสำคัญของพื้นที่ด้านหน้ามหาวิทยาลัยเช่นเดิม การกลับมาของหอนาฬิกาในครั้งนี้ ไม่ได้เป็นเพียงการนำสิ่งปลูกสร้างกลับมาติดตั้งใหม่ หากยังเป็นการคืนสัญลักษณ์ที่ชาวมหาวิทยาลัยรามคำแหงคุ้นเคยให้กลับคืนสู่ภูมิทัศน์ของมหาวิทยาลัยอีกครั้ง

ปัจจุบัน หอนาฬิกายังคงทำหน้าที่บอกเวลา ควบคู่ไปกับการใช้จอ LED สำหรับประชาสัมพันธ์ข่าวสารของมหาวิทยาลัย อีกทั้งยังคงเป็นมุมถ่ายภาพและจุดสังเกตที่ผู้คนคุ้นเคย เช่นเดียวกับในอดีต แม้บริเวณพื้นที่โดยรอบจะเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยแล้วก็ตาม สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่า แม้กาลเวลาและสภาพแวดล้อมจะเปลี่ยนแปลงไปเพียงใด แต่หอนาฬิกามหาวิทยาลัยรามคำแหงยังคงทำหน้าที่เป็นทั้งสัญลักษณ์ของสถานที่ และเป็นเครื่องหมายแห่งความทรงจำ ที่เชื่อมโยงผู้คนต่างรุ่นต่างยุคเข้าด้วยกัน

มรดกแห่งความทรงจำ

หอนาฬิกามหาวิทยาลัยรามคำแหง อาจเป็นเพียงสิ่งปลูกสร้างชิ้นหนึ่งในสายตาของผู้ที่เดินผ่าน แต่สำหรับผู้คนจำนวนมาก โดยเฉพาะชาวรามคำแหงในแต่ละยุคสมัย หอนาฬิกาแห่งนี้มิได้ทำหน้าที่เพียงบอกเวลา หากยังเป็นสัญลักษณ์ที่บอกเล่าเรื่องราวของสถานที่ ผู้คน และความทรงจำของผู้ที่สัญจรผ่านไปมา ณ พื้นที่แห่งนี้

แม้กาลเวลาจะนำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลง การรื้อถอน การปรับพื้นที่ และการพัฒนาเมือง แต่การกลับมาของหอนาฬิกาในวันนี้ได้สะท้อนให้เห็นว่า สิ่งปลูกสร้างบางอย่างมีคุณค่ามากกว่าหน้าที่ทางกายภาพ และไม่ได้เป็นเพียงองค์ประกอบหนึ่งของภูมิทัศน์มหาวิทยาลัย แต่เป็นมรดกทางความทรงจำและถาวรวัตถุให้อนุชนรุ่นหลังได้ตระหนักถึงเหตุการณ์สำคัญในอดีต รวมถึงการเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าพัฒนาการของสถาบัน และเป็นถาวรวัตถุที่เชื่อมโยงอดีตเข้ากับปัจจุบันอีกด้วย